कृष्ण सेन ‘ईच्छुक’: विचार, बलिदान र प्रेरणाको अमिट छायाँ
।
दिनेश पुन
समाजमा केही यस्ता व्यक्तित्वहरू जन्मिन्छन्, जसको जीवन केवल व्यक्तिगत यात्रासम्म सीमित रहँदैन, त्यो युगको प्रतिनिधित्व बन्छ। उनीहरूको बोली, लेखनी, र विचारले सम्पूर्ण पुस्तालाई दिशा दिन्छ। कृष्ण सेन ‘ईच्छुक’ त्यस्ता विरल व्यक्तिहरू मध्ये एक थिए — जसले विचारका लागि बाँचे, र विचारकै लागि बलिदान दिए। आजको पुस्ताले उनलाई सम्झनु केवल एउटा नाम सम्झनु होइन, त्यो विचार र बलिदानको स्मरण गर्नु हो, जसले आजको समाजको चेतनामा गहिरो छाप छोडेको छ।
कृष्ण सेन ‘ईच्छुक’ एक पत्रकार मात्र थिएनन्, उनी साहित्यकार, विचारक र सच्चा जनपक्षधर अभियन्ता पनि थिए। उनले सम्पादन गरेको जनादेश साप्ताहिक त्यस समयको सत्ताविरुद्ध निर्भीक रूपमा कलम चलाउने माध्यम थियो। जहाँ अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता दमन गरिएको थियो, त्यहाँ ईच्छुकले कलमलाई हतियार बनाएर जनताको आवाज बुलन्द गरे। उनका लेखहरू जनताका पीडा, शोषण र अन्यायका विरुद्ध उभिएका थिए। त्यही सत्य बोल्ने साहसका कारण उहाँलाई राज्यले गिरफ्तार गर्‍यो र हिरासतमा अमानवीय यातना दिँदै हत्या गर्‍यो।
तर ईच्छुकको हत्या उनका विचारको अन्त्य भएन। बरु त्यो उनको विचारको नयाँ शुरुआत बन्यो। उहाँको बलिदानले नेपाली पत्रकारिता, मानव अधिकार र स्वतन्त्रताको इतिहासमा एक अमिट छाप छाड्यो। आज पनि उनलाई अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको प्रतीकका रूपमा सम्झिन्छन्। उहाँको जीवन र मृत्युले देखाउँछ कि सत्यका पक्षमा उभिनु सजिलो छैन, तर त्यसैमा नै परिवर्तनको बीउ छ।
ईच्छुक साहित्यमा पनि उस्तै सशक्त थिए। उनका कविताहरू विद्रोह, आशा, संघर्ष र समाजप्रतिको गहिरो जिम्मेवारीले भरिएका छन्। उनले लेखेको प्रत्येक शब्द समाजको यथार्थ बयान मात्रै होइन, चेतना र परिवर्तनको प्रेरणा पनि हो। साहित्यमार्फत उनले जनताको भोगाइलाई शब्दमा बाँधेर क्रान्तिको बाटो देखाए।
आजको पुस्ता प्रविधिको युगमा छ। सूचनाको पहुँच छ, तर विचारको गहिराइ हराउँदैछ। यस्तो अवस्थामा ईच्छुकको स्मरण गर्नु अझ जरुरी हुन्छ। किनकि उहाँले सिकाएको पाठ अझै सान्दर्भिक छन् — अन्यायको विरुद्ध नडराई बोल्नु, जनताका पक्षमा उभिनु, र सत्यलाई लेखनमार्फत जीवित राख्नु। उहाँको जीवन एक यस्तो दर्पण हो, जसले हामीलाई हाम्रा जिम्मेवारी सम्झाइरहन्छ।
निष्कर्षस्वरूप, कृष्ण सेन ‘ईच्छुक’ लाई सम्झनु भनेको केवल विगतको स्मरण होइन, यो वर्तमानमा विवेक, जिम्मेवारी र प्रतिबद्धताको पुनः पुष्टि गर्नु हो। उहाँको विचार र बलिदानले हामीलाई भन्छ — परिवर्तन सजिलो हुँदैन, तर आवश्यक हुन्छ। र त्यो परिवर्तन सधैं विचारबाट सुरु हुन्छ।