प्राथमिकता विहीन विकास : शिवराजले सिक्नुपर्ने पाठ

नवराज पौडेल कपिलवस्तु ,
शिवराज नगरपालिकामा विकासको बहस अहिले  प्रगतिको दाबीमा सीमित छैन, बरु प्राथमिकताको गम्भीर प्रश्नमा केन्द्रित भएको छ। स्थानीय तहको निर्वाचनताका नगर प्रमुख अजय थापा द्वारा गरिएका प्रतिबद्धताहरू कार्यकालको उत्तरार्धमा आइपुग्दा परीक्षणको चरणमा छन्। तर पालिकाको तथ्यांक अनुसार र खर्चको ढाँचाले देखाउने तस्वीर भने सन्तोषजनक देखिँदैन।
सडक, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारी—यी चार क्षेत्र कुनै पनि स्थानीय तहका आधारभूत प्राथमिकता हुन्। तर शिवराज नगरपालिकाको खर्च विवरण हेर्दा यिनै आधारभूत आवश्यकताभन्दा बाहिरका संरचनामा उल्लेख्य बजेट विनियोजन भएको देखिन्छ। मूर्ति, शालिक र सजावटी संरचनामा गरिएको खर्चले विकासको प्राथमिकता कता मोडिएको छ भन्ने प्रश्न उठाएको छ।
पृथ्वीनारायण शाहको शालिक निर्माणमा २७ लाख,

लक्ष्मण भगवानको शालिकमा ८ लाख,
नागको मूर्तिमा २ लाख ५० हजार र शिव भगवानको पेन्टिङमा १ लाख ५० हजार रुपैयाँ खर्च गरिएको तथ्य केवल अंक होइनन्—यी प्राथमिकताको संकेतक हुन्। सांस्कृतिक सम्मान महत्त्वपूर्ण भए पनि त्यसका लागि खर्च गरिने स्रोत र समयको सन्दर्भ अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
नगरपालिकाले सडक विस्तारमा केही प्रगति गरेको तथ्यांक प्रस्तुत गरे पनि नागरिकको अनुभव भने फरक छ। भित्री सडकको दुरवस्था, वर्षायाममा हिलो र हिउँदमा धुलोको समस्या अझै यथावत छ। यसले विकासको परिभाषामाथि नै प्रश्न उठाउँछ—के विकास केवल किलोमिटरले नापिने विषय हो, कि त्यसले नागरिकको जीवनस्तरमा ल्याउने परिवर्तनले?
स्थानीय सरकारको सफलता केवल बजेट खर्चमा होइन, त्यसको प्रभावकारितामा मापन हुन्छ। जब स्रोत सीमित हुन्छन्, प्राथमिकता अझ स्पष्ट र सन्तुलित हुनुपर्छ। तर शिवराजमा देखिएको प्रवृत्तिले नीति निर्माणमा दीर्घकालीन दृष्टिकोणको अभाव झल्काएको छ ।
आलोचनाबाट बच्ने होइन, त्यसबाट सिक्ने। पारदर्शिता, जवाफदेहिता र जनआवश्यकतामा आधारित योजना निर्माणबिना स्थानीय शासनप्रतिको विश्वास कायम रहन सक्दैन। शिवराजमा उठेको बहस  एउटा नगरको कथा होइन, यो समग्र स्थानीय शासन प्रणालीका लागि चेतावनी पनि हो।